Kamienie szlachetne

Kamienie szlachetne – jak wskazuje ich nazwa – wyróżniają się spośród innych minerałów pięknem, twardością i rzadkością występowania. Są one różnobarwne, najczęściej przezroczyste i odznaczają się silnym połyskiem. Na piękno kamieni szlachetnych składają się ich barwy, przezroczystość i czystość, żywy połysk i ogień.

Szmaragdy
Szmaragdy verifex/Flickr/(CC BY-NC 2.0)

Najbardziej ceniony jest diament, wprawdzie przeważnie bezbarwny, lecz o niezrównanym blasku i ogniu.  Kamienie szlachetne – szmaragdy, rubiny i szafiry mają piękne, głębokie barwy, lecz połysk znacznie słabszy niż diamenty. Opale pociągają grą barw, a nieprzezroczysty turkus – swoistą niebieskawą barwą. Szczególnie cenione są kamienie przezroczyste, o delikatnych i subtelnych odcieniach. Aby wydobyć pełnię blasku kryształów, stosuje się szlifowanie, tj. sztuczne wytwarzanie na powierzchni kamieni licznych ścianek odbijających i załamujących promienie świetlne.

Decydującym o wartości kamieni szlachetnych czynnikiem jest twardość, dzięki której długo nie ulegają one zmianom. Są one nie tylko odporne na niszczące działania chemiczne, lecz mając dużą twardość nie ulegają łatwo zarysowaniom. Najwyższą ze wszystkich minerałów twardość ma diament, co – obok innych właściwości – zdecydowało, że jest on uważany za najcenniejszy kamień szlachetny. Zbliżoną do diamentu twardość mają rubin i szafir, chryzoberyl i topaz, nieco mniejszą – szmaragd i akwamaryn, cyrkon i granty.

Do najcenniejszych kamieni zaliczano przez wieki, prócz diamentu, nazywanego nieraz królem kamieni szlachetnych, szmaragdy, rubiny i szafiry. Były one i są bardzo poszukiwane, osiągając bardzo wysokie ceny w porównaniu z innymi kamieniami, określanymi niekiedy jako kamienie półszlachetne. Tradycyjny podział kamieni na szlachetne i półszlachetne nie jest ścisły. Przykładem może być opal uważany zwykle za kamień półszlachetny, podobnie jak różne odmiany kwarcu i chalcedonu. Niektóre jednak odmiany opalu, odznaczające się piękną grą barw, zaliczane są do kamieni szlachetnych. Na międzynarodowych zjazdach jubilerów dąży się do usunięcia tego podziału, którego główną podstawą jest cena kamieni, niemniej jednak nazwa kamienie półszlachetne utrzymuje się nadal.

Piękne kamienie szlachetne należą do rzadkości. Odnosi się to szczególnie do kamieni większych, których wartość jest bardzo duża.

Rzadkość występowania w przyrodzie poszczególnych kamieni wpływa ogromnie na ich wartość i cenę. Piękne i trwałe granaty, które należą do minerałów pospolitych, mają znacznie niższą cenę niż szmaragd, bardzo rzadko występujący w postaci większych, przezroczystych i pięknie na zielono zabarwionych kryształów.

Czarny opal - kamienie szlachetne
Opal Australijski verifex/Flickr/(CC BY-NC 2.0)

Niektóre kamienie szlachetne w różnych okresach cieszyły s[ę zmiennym powodzeniem, co w dużej mierze zależało od mody. Inne były wysoko cenione tylko w niektórych krajach np. malachit i aleksandryt w Rosji. Od niepamiętnych czasów kamienie szlachetne były przedmiotem podziwu i zachwytu. Znajdowano je nieraz przypadkowo w szczelinach skalnych czy w luźnych żwirach rzecznych lub nadmorskich, często jednak zdobywano je z trudem, a nawet z narażeniem życia, urządzając dalekie wyprawy w trudno dostępne obszary górskie lub wydobywając je z głębi ziemi. Od wieków służyły one do ozdoby i – obok złota i srebra – były symbolem bogactwa i władzy. Mając ogromną wartość wzbudzały niejednokrotnie pragnienie posiadania ich za wszelką cenę, co prowadziło nawet do zbrodni.

Według starej legendy perskiej kamienie szlachetne to dzieło szatana, który spostrzegłszy zamiłowanie matki rodu ludzkiego Ewy do pięknych różnobarwnych kwiatów rosnących w ogrodach raju, wspaniałe ich barwy nadał tworom ziemi, aby w sercach jej mieszkańców wzniecić chciwość i pokusy. W najstarszych baśniach i podaniach wspominane są niejednokrotnie różne klejnoty, a nawet istnieje legenda, że kamień osadzony w pierwszym pierścieniu pochodzi ze skały na Kaukazie, do której był przykuty mityczny bohater Prometeusz.

W wykopaliskach prehistorycznych obok złotych, srebrnych i miedzianych bransolet oraz pierścieni zachowały się naszyjniki z fluorytu, kryształu górskiego, ametystu, jadeitu, agatu i bursztynu. Wiele ozdób wykonywanych z krwawnika, lapis lazuli, a także szmaragdy pochodzące ze starodawnych kopalń znaleziono w grobowcach egipskich.

W najstarszych opisach zwracano już uwagę na trwałość i niezmienność kamieni szlachetnych. Władcy Wschodu, którzy szczególnie lubowali się w klejnotach, przechowywali je w swoich skarbcach przez całe wieki. W jednym z poematów indyjskich sprzed 5 tysięcy lat opisano wspaniały naszyjnik z diamentów i rubinów promieniejących światłem podobnym do światła gwiazd. Te dwa kamienie były uważane na Wschodzie za najcenniejsze, na dalszym dopiero miejscu stawiano szafiry, szmaragdy i topazy.

Jak świadczą wzmianki w Biblii, szaty najwyższych kapłanów żydowskich ozdabiano drogocennymi kamieniami – granatami, ametystami, agatami, onyksami, krwawnikami, szmaragdami, akwamarynami, topazami, rubinami, szafirami i innymi, których jednak na podstawie opisu w Biblii nie potrafimy jednoznacznie zidentyfikować. W Iliadzie i Odysei Homera spotyka się również interesujące opisy drogocennych kamieni.

W XXXVII księdze Historia naturalis Pliniusz Starszy wiele miejsca poświęca opisom kamieni szlachetnych. W świecie starożytnym najwyżej cenione były diamenty, przez długi czas dostępne tylko panującym, po nich perły indyjskie i arabskie, na trzecim miejscu szmaragdy. Pliniusz podkreślił piękną barwę szmaragdów, utrzymując, że przy patrzeniu na nie osłabiony wzrok odpoczywa. Wspomina również, że cesarz Neron przypatrywał się igrzyskom i walkom gladiatorów przez wielki szmaragd. Perły i szmaragdy o olbrzymiej wartości czterdziestu milionów sestercji stanowiły własność małżonki Kaliguli. Łoże Nerona było bogato inkrustowane złotem i drogimi kamieniami. W murach pałacu Kleopatry znajdowały się bezcenne szmaragdy. Pliniusz opisał również inne kamienie – beryle, chryzoberyle, topazy, turkusy, granaty, ametysty, sardonyksy, chryzopraz, jaspis, agaty, opale oraz kryształy górskie (skalne), które górnicy wisząc na linach wyłamywali z niedostępnych szczelin skalnych w Alpach. Wspomina również o bursztynie przywożonym znad Bałtyku.

fragment książki “Kamienie Szlachetne” Kazimierz Maślankiewicz

AMP Version

Pin It on Pinterest