Beryle

Szmaragd – AkwamarynHeliodor – Morganit – Goszenit

Beryle – przezroczyste odmiany dzięki pięknym barwom i dużej twardości są wysoko cenione jako kamienie szlachetne. Do najważniejszych szlachetnych odmian berylu należą: mający barwę zieloną szmaragd, niebieskozieloną – akwamaryn. żółtą – heliodor (złoty beryl), różową – morganit oraz bezbarwny goszenit.

beryle
Beryl – Morganite,, Heliodor, Aquamarine. Orbital Joe/Flickr/(CC BY-NC-ND 2.0)

Beryl jest krzemianem pierwiastków berylu i glinu. Niekiedy w postaci domieszek obecne są w nim pierwiastki alkaliczne: sód, potas, lit, rubid i cez. Pierwiastki te występują w odmianach bezbarwnych i różowych. Zieloną barwę szmaragdu wywołuje domieszka chromu. W płomieniu palnika beryl nie topi się, zaokrąglają się jedynie brzegi jego okruchów. W wysokich temperaturach odmiany przezroczyste ulegają zmętnieniu. W kwasach beryl się nie rozpuszcza.

Kryształy berylu należą do układu heksagonalnego. Często są dobrze wykształcone i dochodzą do znacznych rozmiarów. Najczęstszymi postaciami są słupy sześcioboczne i dwuścian podstawowy; rzadziej występują podwójne piramidy. Beryl zwykle występuje w postaci pojedynczych kryształów, jedynie niekiedy tworzy pręcikowate skupienia. Kryształy berylu dochodzą nieraz do bardzo dużych rozmiarów. Prawdziwe olbrzymy znaleziono w USA w stanie Maine, New Hampshire i Massachusetts. Największe, o długości 6 m i szerokości 1 m, pochodzą z Alabamy w stanie Maine; jeden z nich ważył 19 ton.

Podobnie olbrzymie kryształy berylu spotykano również w południowo-zachodniej Afryce (Namakwaland). Te olbrzymie kryształy berylu nie są przezroczyste i nie mają zastosowania do celów jubilerskich. Wśród przezroczystych odmian zdarzają się również bardzo wielkie kryształy. w 1910 roku w południowej Brazylii znaleziono idealnie przezroczysty akwamaryn o przepięknej barwie niebieskiej, półmetrowej długości i masie ponad 100 kg. Pocięty na drobne kawałki przez trzy lata zaspokajał potrzeby światowego rynku jubilerskiego.

Beryle - akwamaryn i heliodor
Beryl (Akwamaryn) i Beryl (Heliodor) Andreas Welch/flickr/(CC BY-NC-SA 2.0)

Beryl ma niezbyt wyraźną łupliwość równoległą do ściany podstawowej i do ścian słupa. Przełam nierówny, często muszlowy. Twardość 7,5 – 8. Gęstość 2,6 – 2,8 g/cm3. Zwykły beryl jest najczęściej barwy bladozielonej, żółtawej lub szarawobiałej. Odmiany przezroczyste są zielone, niebieskie, żółte, różowe lub bezbarwne. Połysk jest szklisty. Beryl jest optycznie jednoskośny. Dyspersja jest słaba. Stopień dychroizmu zależy od barwy; szczególnie silny jest u szmaragdu. Dychroizm, występujący najczęściej w kierunkach prostopadłych do głównej osi kryształów, zależy od barwy kamienia. Niskie współczynniki załamania światła i niska dyspersja berylu wpływają na jego stosunkowo słaby połysk i brak ognia. Przezroczyste odmiany są cenione głównie dla swojej pięknej barwy.

Beryl jest najpospolitszym minerałem zawierającym pierwiastek beryl. Po II Wojnie Światowej wzrosło zainteresowanie tym minerałem w związku ze stosowaniem pierwiastka berylu jako domieszki do różnych stopów oraz w związku ze stosowaniem energii atomowej. Spowodowało to bardzo znaczne zwiększenie wydobycia berylu i odkrycie nowych jego złóż. Największe złoża berylu znajdują się w Ameryce Północnej (Stany Zjednoczone i Kanada) i Południowej (Kolumbia, Brazylia, Argentyna) oraz w różnych częściach Afryki (Zair, Egipt, Uganda, Afryka Południowa, Namibia, Madagaskar) oraz w Rosji, Indiach, południowej Australii.

W niewielkich ilościach beryl występuje również w Europie: w Portugalii, Hiszpanii, Niemczech, Rumunii, Norwegii i Włoszech. Beryl najczęściej występuje w granitowych żyłach pegmatytowych, na ścianach próżni w granitach, w skałach przeobrażonych pneumatolitycznie (grejzeny), a także jako składnik niektórych skał metamorficznych (łupki mikowe, przeobrażone wapienie), oraz w złożach wtórnych w piaskach i żwirach. Beryle spotyka się również w granitowych masywach Dolnego Śląska. Na ogół są to jednak beryle nieprzezroczyste. Występują one głównie w pegmatytach granitowych np. w okolicach Strzegomia. Koło Ząbkowic Śląskich spotyka się kryształy barwy żółtawej lub niebieskozielonej, dochodzące do kilkunastu centymetrów długości.

Beryle
Crystal Garden Orbital Joe/Flickr/(CC BY-NC-ND 2.0)

Rozpoznawanie i imitacje.

Szmaragd odznacza się tak charakterystyczną barwą, że doświadczony znawca kamieni przeważnie szybko potrafi go rozpoznać.

Niektóre jednak odmiany szmaragdów mogą przypominać inne zielone minerały: cyrkony lub szafiry, demantoid, chryzolit, jadeit lub zielony fluoryt. Szmaragd różni się od tych kamieni wyższą twardością oraz gęstością i własnościami optycznymi. Syntetyczne szmaragdy otrzymali chemicy niemieccy dopiero w okresie międzywojennym. Kamieniom tym nadano nazwę Igmeralden.

Pięknej barwy syntetyczne szmaragdy, bardzo podobne do naturalnych, wytwarza się od 1940 r. Zawierają one liczne inkluzje, nieraz tak podobne do zawartych w szmaragdach naturalnych, że odróżnić je potrafi tylko doświadczony znawca kamieni szlachetnych. Syntetyczne szmaragdy mają coraz większe zastosowanie w jubilerstwie, gdyż dzięki ulepszonym metodom syntezy uzyskiwane są kamienie o dostatecznej wielkości.

Zielone szkło berylowe (szmaragdowe). otrzymywane przez stopienie okruchów szmaragdów, pomimo podobnej barwy można łatwo odróżnić po odmiennych właściwościach fizycznych. Zielone syntetyczne korundy i spinele mają odmienne odcienie barw. Akwamaryny mogą być naśladowane przez niektóre odmiany cyrkonów i topazów, a także przez spinele syntetyczne i szkło berylowe (akwamarynowe) otrzymywane przez stopienie okruchów akwamarynu. W handlu często spotyka się dublety i tryplety naśladujące szlachetne odmiany berylu, nadaje im się formę szlifu schodkowego lub nożycowego.

AMP Version

Pin It on Pinterest