Cyrkon

Bezbarwny cyrkon ma wygląd bardzo podobny do diamentu. Oprócz odmiany bezbarwnej występują cyrkony barwne. Dawniej kamień ten miał niewielkie zastosowanie, od czaju jednak wprowadzenia na rynek niebieskich cyrkonów z Tajlandii wzbudza większe zainteresowanie.

Cyrkon jest wyspowym krzemianem cyrkonu. Prawie zawsze zawiera domieszki żelaza, często wapnia i glinu, stałym pierwiastkiem występującym w cyrkonie jest half Hl. Niekiedy występują w cyrkonie domieszki pierwiastków rzadkich, głównie ceru, a w niektórych odmianach niobu, tantalu, toru lub uranu. Rozpad promieniotwórczych domieszek toru i uranu powoduje wskutek bombardowania cząstkami, stopniową destrukcję struktury krystalicznej cyrkonu i zmianę jego własności fizycznych. Domieszki pierwiastków promieniotwórczych w cyrkonach stanowią główne źródło promieniotwórczości skał.

Cyrkon,, 1.35ct
Zircon, brown, 1.35ct John Brandauer/Flickr/(CC BY-NC-ND 2.0)

Cyrkon krystalizuje w układzie tetragonalnym. Najczęściej tworzy kryształy słupkowe, zakończone ściankami podwójnych piramid tetragonalnych. Sieć krystaliczna cyrkonu stanowi przykład struktury krzemianów wyspowych.

Cyrkon ma łupliwość niewyraźną, równoległa do ścian słupa i piramid, przełom muszlowy, twardość 7-8. Niektóre odmiany cyrkonu są kruche. Połysk cyrkon ma szklisty, niekiedy diamentowy, na płaszczyznach przełomu tłusty. Z wyjątkiem odmian szlachetnych, które są przezroczyste do przeświecających, cyrkon jest mętny i nieprzezroczysty. Barwę ma rozmaitą, zwykle brunatną, brunatnoczerwoną, rzadziej żółtą, szarą, zieloną, niebieską lub bezbarwną. Barwa cyrkonu zależy od domieszek żelaza i innych pierwiastków.

Cyrkon jest minerałem podwójnie łamiącym światło, jego współczynniki załamania światła są bardzo duże. Dyspersja wynosi 0,08. Ponieważ na dużych przezroczystych kryształach cyrkonu podwójne załamanie światła jest bardzo silne, krawędzie między tylnymi ścianami wydają się podwójne. Normalne cyrkony są optycznie jednoosiowe i dodatnie; niektóre jednak kryształy mają anormalne własności optyczne i charakter ciał dwuosiowych.

Własności cyrkonu bardzo się różnią, co spowodowało ich podział na 3 grupy:

  1. cyrkony normalne, tj. o wysokim współczynniku załamania światła, zwane wysokimi.
  2. cyrkony o niskim współczynniku załamania światła, czyli tzw. niskie.
  3. cyrkony o właściwościach pośrednich, zwane pośrednimi.

Cyrkony normalne mają własności optyczne takie jak podano wyżej. Tworzą one zwykle dobrze wykształcone kryształy. Cyrkony niskie nie mają wyraźnej formy krystalicznej. Podwójne załamanie światła mają one bardzo słabe, a niekiedy są nawet izotopowe, a ich własności podobne są do własności ciał bezpostaciowych.

Zielone cejlońskie cyrkony niskie stanowiły przez dziesiątki lat zagadkę, którą dopiero w 1936 roku wyjaśniły rentgenograficzne badania. Okazało się, że wskutek wewnętrznego bombardowania cząstkami wydzielonymi przez zawarty w tej odmianie cyrkonów uran następuje zanik ich prawidłowej budowy.

cyrkon, var. schorl
zircon, microcline, tourmaline var. schorl Géry Parent/Flickr/(CC BY-ND 2.0)

Występowanie.

Cyrkon jest pospolitym składnikiem wielu skał magmowych, zwłaszcza selenitów, tworząc w nich mikroskopowe wrostki. W postaci większych kryształów występuje w pegmatytach (Ural, Norwegia), nierzadki jest w piaskach (Sri Lanka, Australia, Brazylia).

W Polsce występuje na Dolnym Śląsku w postaci drobnych kryształów w próżniach granitu strzegomskiego oraz w pegmatytach granitowych w okolicach Jeleniej Góry, a także w tufach bazaltowych.

Jasną przezroczystą odmianą barwy żółtej, pomarańczowej, czerwonej i brunatnej jest hiacynt.

Biały cyrkon ze Sri Lanki, zwany diamentem Matara, jest kamieniem bezbarwnym lub lekko zabarwionym, który ulega odbarwieniu przez silne podgrzanie. Również hiacynty z Tajlandii odbarwia się przez podgrzewanie w atmosferze utleniającej. Bezbarwne cyrkony są bardzo podobne do diamentów dzięki wysokim współczynnikom załamania światła. Najczęściej stosuje się szlify fasetowe – schodkowy i brylantowy.

AMP version

Pin It on Pinterest