Opal

W starożytności opal był kamieniem bardzo cenionym, później stracił wartość i stosunkowo rzadko używany był jako kamień ozdobny, ponieważ przypisywano mu rzekome właściwości sprowadzania nieszczęścia na posiadacza. W czasach nowszych, kiedy przestano wierzyć w tę właściwość, stał się znowu popularnym i modnym kamieniem.

Opal - Australia
Precious opal (Andamooka Opal Fields, South Australia) James St. John/Flickr/(CC BY 2.0)

Opal jest uwodnioną krzemionką. Zawartość wody wynosi w nim od jednego do kilkunastu procent, rzadko dochodzi do 20%, w opalach szlachetnych wynosi zwykle 6-10%. Wskutek procesu „starzenia się”, w wyniku którego opal traci wodę przechodząc w chalcedon, staje się niekiedy kruchy. Dlatego należy zachowywać ostrożność przy obróbce i podgrzewaniu opalu. Ulega działaniu kwasów i zasad.

W przeciwieństwie do wszystkich niemal kamieni szlachetnych opal nie jest ciałem krystalicznym, lecz bezpostaciowym. Tworzy naskorupienia i formy groniaste, występuje także w postaci nacieków.

Opal ma przełom muszlowy, twardość 5,5-6,5 (niższą od kwarcu). Opal ma połysk szklisty do woskowego, jest przeświecający aż do nieprzezroczystego. Czysty opal jest bezbarwny. Dzięki różnym domieszkom, zwłaszcza żelaza, bywa zabarwiony na żółto, brunatno, czerwono, różowo, zielono, niebiesko lub czarno. Na półprzezroczystych opalach występuje piękna gra barw – opalescencja. Zjawisko to jest związane z interferencja światła i jest wynikiem rozszczepienia białego światła na składniki barwne wewnątrz minerałów z drobniutkimi spękaniami lub kanalikami zawierającymi wodę.

Opal jest ciałem izotopowym. Jego współczynnik załamania światła wynosi 1,44-1,46, zależnie od zawartości wody. Niekiedy występuje w nim anormalne podwójne załamanie światła. Opal jest produktem termalnego rozkładu minerałów krzemianowych, zwłaszcza występujących w skałach wulkanicznych. Często ulega wytrąceniu z gorących wód i gejzerów, np. w Parku Yellowstone w Ameryce Północnej. Często przechodzi w chalcedon i kwarc.

Czarny opal
black opal, diamonds and rubies set in gold brooch Anne Petersen/Flickr/(CC BY-NC-ND 2.0)

Szlachetne odmiany opalu mają piękną barwę lub grę barw. Spośród odmian opalu najważniejsze są następujące:

Opal zwyczajny – przeświecający do nieprzezroczystego. Niektóre odmiany tego opalu znajdują także zastosowanie jako kamienie ozdobne, np. opal mleczny (barwy mlecznobiałej), żółtawej, niebieskawej lub zielonawej, opal agatowy (wstęgowany), opal prazowy (zielony).

Opale białe – opale jasnej barwy.

Opale czarne – obejmujące odmiany ciemnozielone, ciemnoniebieskie i czarne; są one bardzo cenione. Wydobywane są w Australii.

Opal ognisty – przezroczysta lub półprzezroczysta odmiana o żywych barwach: żółtej, pomarańczowej lub czerwonej, wykazująca piękną grę barw. Odmianę tę określa się nieraz nazwą opal złocisty lub „girasol”.

Opale arlekinowe (Harlequin opals) – barwy czerwonawej, mają barwne plamki.

Opal Lechosos – odmiany barwy ciemnozielonej.

Halit – opal przezroczysty i bezbarwny, przypominający kroplę stopionego szkła.

Hydrofan – na wpół przezroczysty biały opal, o bardzo małej zawartości wody. Staje się przezroczysty, gdy występujące w nim szczelinki zostaną wypełnione wodą np. wskutek zanurzenia.

Opal mszysty – podobnie jak mszysty agat zawiera inkluzje tlenków manganu, które wyglądem przypominają mech.

Opale australijskie
Precious opal (Australia) James St. John/Flickr/(CC BY 2.0)

Opalom nadaje się zwykle postać kaboszonu, z wyjątkiem opalu ognistego, któremu nadaje się nieraz szlif fasetowy. Opale używane są zwłaszcza do wyrobu brosz i wisiorków. Wskutek niezbyt wielkiej twardości ulegają często zarysowaniom; zarysowane opale szlifuje się nieraz po raz drugi. Ceny opali zależą od gry barw i rodzaju opalescencji. Najwyższe ceny osiągają opale czarne.

Przez długi okres opale szlachetne wydobywano głównie na południowym zboczu Karpat, niedaleko Koszyc (Czerwienica). Obecnie największe ilości opali wydobywa się w Australii, zwłaszcza w Nowej Południowej Walii i Queenslandzie, w Meksyku (Queretaro i Zimapan), gdzie występują piękne opale ogniste, oraz w Ameryce Północnej (Virgin Valley w Nevadzie).

W Polsce opale występują w niewielkich ilościach na Dolnym Śląsku, zwłaszcza w skałach serpentynowych (Jordanów, Sobótka) w postaci naskorupień i żyłek barwy mlecznobiałej, kremowej lub zielonawej.

amp version

Pin It on Pinterest