Platyna

Platyna wraz z metalami o podobnych właściwościach: rutem, rodem, palladem, osmem i irydem tworzą grupę platynowców. Najważniejsza z grupy platynowców jest platyna, która zawiera zwykle jako domieszki inne platynowce, nie występujące na ogół samodzielnie w przyrodzie.

Platyna początkowo była metalem mało cenionym, gdyż z powodu twardości trudna była do obróbki, a wysoka temperatura topnienia nie pozwalała na jej stapianie. Nazwa tego metalu, odkrytego dopiero w 1735 roku w Kolumbii, jest zdrobnieniem hiszpańskiego słowa plata – srebro; nazwą platina – sreberko – starano się podkreślić małą użyteczność nowo odkrytego metalu, który w pierwszych latach po jego odkryciu nawet odrzucono jako coś mało wartościowego. Dopiero stopienie platyny przez chemików francuskich w 1758 r. za pomocą wklęsłego zwierciadła, dzięki któremu uzyskano bardzo wysoką temperaturę, otworzyło nowemu szlachetnemu metalowi drogę do kariery.

Platyna - moneta
Platinum Liberty Eric Golub/Flickr/(CC BY 2.0)

Już w 1772 r. otrzymano platynowe blaszki i druciki, nauczono się również otrzymywać platynę kowalną z platyny gąbczastej. Wysoka temperatura topnienia i wyjątkowo wysoka odporność nowego metalu sprawiły, że już w końcu XVIII i z początkiem XIX w. zaczęto wyrabiać z platyny tygle i miski dla laboratoriów chemicznych.

Początkowo używano do tego celu czystej platyny która okazała się jednak zbyt miękka. Dopiero zastosowanie domieszek innych metali podwyższyło jej twardość i wytrzymałość.

W jubilerstwie platyna znajduje zastosowanie zwłaszcza w oprawach brylantów. Niekiedy w zastępstwie platyny stosuje się tzw. “białe złoto”. tj. stop złota z niklem lub palladem. Platyna występuje w przyrodzie w postaci rodzimej. Jedynym minerałem o znaczeniu przemysłowym jest arsenek platyny – sperylit.

Platyna i pozostałe platynowce są związane z ultrazasadowymi skałami magmowymi: dunitami, perydotytami i piroksenitami. Ponieważ jednak zawartość platyny w tych skałach jest bardzo nieznaczna (0,05-5 g/t), nie opłaca się wydobywać platyny ze złóż pierwotnych. Platyna jest metalem szarobiałym o silnym połysku, z wyglądu podobna jest do cyny. Gęstość jej wynosi 21,45 g/cm³, temperatura topnienia 1773,5 st.C.

Największe ilości platyny zużywa przemysł chemiczny. W jubilerstwie zużywa się około 10% wydobywanej platyny. Ceny platyny i innych platynowców ulegają znacznym zmianom, co związane jest z wielkością wydobycia w danym roku, a równocześnie z zapotrzebowaniem, które nie jest stałe. W okresie spadku cen wartość platyny była zbliżona do wartości złota, aby w innym okresie osiągnąć wartość dwukrotnie, a wyjątkowo i czterokrotnie większą.

AMP

Pin It on Pinterest